Μήπως έχω στο μυαλό μου άλλο από την υπερηφάνεια;

Παραφράζοντας τον Σολωμό που έγραψε:

"Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου, πάρεξ ελευθερία και γλώσσα"

γράφω για την δική μου έγνοια που είναι η υπερηφάνεια.

Ο ελληνικός λαός, όπως και κάθε λαός, μπορεί να σταθεί στην Ευρώπη μόνο όταν νιώθει υπερήφανος για τον εαυτό του.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια διαβάζουμε στον ξένο τύπο για το πώς βλέπουν τον έλληνα οι φίλοι μας ευρωπαίοι-πολιτικοί, διότι οι άνθρωποι του πνεύματος δεν έχουν την ίδια γνώμη με τους πολιτικούς.

Οι ευρωπαίοι πολιτικοί, λοιπόν, μιλούν για τον έλληνα έχοντας κατά νου τον πίνακα "Ανατολίτης" του Γύζη, δηλαδή έναν νωθρό, πονηρό και τεμπέλη άνθρωπο.- Αυτόν τον έλληνα ελευθέρωσαν από τον τουρκικό ζυγό όταν συμφώνησαν να μας παραχωρήσουν ελευθερία το 1830. - Ωστόσο, τον έντυσαν με ευρωπαική στολή, με νόμους και θεσμούς δικούς τους και του φόρεσαν και την ελληνική αρχαιότητα για να ταιριάξει με το όραμα του δικού τους παρελθόντος.

Οι τότε ευρωπαίοι έψαχναν μια βάση για τον δικό τους πολιτισμό και την κατασκεύασαν αρνούμενοι τον ελληνικό πολιτισμό στους νόμιμους κληρονόμους. Ο ελληνικός πολιτισμός ξεκίνησε στην αρχαιότητα αλλά συνέχισε και εξελίχθηκε στην ανατολική ρωμαική αυτοκρατορία και αγκομαχεί να συνεχίσει στην νεότερη Ελλάδα. Άρα είναι διαφορετικός από αυτόν που ορίζουν οι φίλοι μας ως ελληνικό πολιτισμό.

Η ταυτότητά μας δεν μπορεί να είναι αυτή που μας υπαγορεύεται από τα συμφέροντα και τα οράματα άλλων λαών αλλά από την γνώση και αποδοχή του παρελθόντος μας. Το παρελθόν μας είναι αυτό που μας δείχνει και το μέλλον μας. Δηλαδή είμαστε έλληνες δεν σημαίνει ότι είμαστε αυτό που αντιλαμβάνονται οι άγγλοι, γάλλοι πορτογάλλοι για εμάς. Πατάμε στην δύση και κοιτάζουμε προς την ανατολή ή το αντίθετο αλλά είμαστε και τα μάρμαρα των αρχαίων και οι βυζαντινές εκκλησιές. Είμαστε "ελληνικοί" με την έννοια που έδωσε ο Καβάφης στο επίθετο ελληνικός

"Υπήρξεν έτι το άριστον εκείνο, Ελληνικός—

ιδιότητα δεν έχ’ η ανθρωπότης τιμιοτέραν·

εις τους θεούς ευρίσκονται τα πέραν.»

Επομένως, η υπερηφάνεια ξεκινάει από την αυτογνωσία και αυτοσυνείδηση της ταυτότητάς μας. Ναι αποτύχαμε να πιάσουμε τους στόχους της νομισματικής ένωσης αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε την δύναμη να παίξουμε σημαντικό ρόλο στην πολιτική και πολιτισμική ένωση και αυτό θα το κάνουμε ως άξιοι να διατηρούμε την υπερηφάνεια μας και για το παρελθόν μας και για το παρόν μας ώστε να δημιουργήσουμε το μέλλον μας!

Νότα Χρυσίνα

Ο ποιητής ένα κενό;

της Νότας Χρυσίνα

Ο Σεφέρης στο ποίημά του "Ο Βασιλιάς της Ασίνης" αναζητά με αγωνία το πρόσωπο του βασιλιά που ο Όμηρος ανέφερε φευγαλέα και τώρα γίνεται η αιτία έμπνευσής του ώστε να γράψει το ποίημά του. Κατά τον ίδιο τρόπο ο Καβάφης είχε εμπνευστεί από ένα άλλο όνομα σε μια επιγραφή μια μνεία του ονόματος του Καισαρίωνα και είχε φτιάξει το δικό του ποίημα. Και οι δυό ποιητές χρησιμοποιούν την Ιστορία και τον Μύθο για να μιλήσουν για το παρόν. Το παρόν γίνεται ο καθρέφτης του παρελθόντος μέσα από την προσωπική εμπειρία του ποιητικού υποκειμένου. Το ιστορικό παρόν συγχωνεύεται με το ιστορικό παρελθόν αφού προηγουμένως έκαναν έναν δημιουργικό διάλογο. Ο ποιητής με τα υλικά αυτής της μείξης μιλάει μέσα από το ποίημα για το μέλλον. Το ποίημα μετατρέπεται σε χρησμό και ο ποιητής σε ιερέα-μύστη που καλεί τον αφοσιωμένο του αναγνώστη σε μια μυστική τελετή μύησης στην γλώσσα του μέλλοντος. Η γλώσσα αυτή δεν μπορεί παρά να είναι η γλώσσα του ποιητή.

Ο Καβάφης στο δικό του ποίημα "Καισαρίων" πλάθει το πρόσωπο "ωραίο και αισθηματικό" και ελπίζει οι φαύλοι να σπλανιστούν το δημιούργημά του καθώς δεν ρέπει ο ίδιος ο ποιητής σε γλυκερούς συναισθηματισμούς και δεν τρέφει αυταπάτες.Η ποιητική δημιουργία είναι μια τέχνη κοπιώδης και αναζητάει ένα όνομα μία ένδειξη ύπαρξης για να πλάσει τον κόσμο όπως κάνει η αρχαιολογική σκαπάνη με ένα εύρημα.

Ο Σεφέρης στο δικό του ποίημα δηλώνει απερίφραστα την αγωνία του για την ποίηση και το αδιέξοδο να εκφραστεί. Γράφει "κάτω από την προσωπίδα ένα κενό". Ναι κατόρθωσε να φτιάξει το προσωπείο για να μιλήσει αλλά το εξωτερικό αυτό γνώρισμα παραμένει άδειο από ζωή εάν δεν κατορθώσει να συνομιλήσει με το παρόν παραμένει ένα λαμπρό παρελθόν όπως και το παρελθόν της Ελλάδας.

Ο Σεφέρης βιώνει την αγωνία της σύγχρονης Ελλάδας που προσπαθεί να μιλήσει στο παρόν κοιτάζοντας στο παρελθόν και με μοναδικό εφόδιο την μνήμη που μεταφέρεται με την ελληνική γλώσσα.

Τα ποιήματα ποιητικής, όπως θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τα δυο ποιήματα στα οποία αναφερθηκα, εκφράζουν τόσο την αγωνία του ποιητή για την ίδια την ποίηση όσο και τον εσώτατο εαυτό του ποιητικού υποκειμένου που αυτοβιογραφείται καθώς μιλάει για το ποιητικό δημιούργημά του.

Τον τελευταίο ρόλο στον διάλογο παρόντος- παρελθόντος τον έχει ο αναγνώστης όχι όμως μικρής σημασίας ρόλο καθώς καλείται να πάρει το μήνυμα και να το μετατρέψει σε ανοιχτό διάλογο με την ιστορία.

Τέλος ο αναγνώστης θα μετατραπεί σε κριτή της τέχνης του λόγου και αναβιώνοντας τον θεσμό των κριτών των αρχαίων μας δραματουργών θα στέψει με δάφνη το ποίημα αποδίδοντάς του την αισθητική αξία μέσα από την οποία η ποίηση καταργεί τον χρόνο.

Οι αληθινά ερωτικές γυναίκες έχουν υπηρέτες!

Ερως και Ψυχή, του Αντόνιο Κανόβα

Διαβάζω τα σονέτα της ιταλίδας ποιήτριας  Gaspara Stampa (1523-54)  και διαπιστώνω ότι τολμάει να μιλήσει για έρωτα χωρίς το εξιδανικευτικό ύφος του Πετράρχη. Τα σονέτα της υμνούν τον έρωτα με έναν τρόπο που οι γυναίκες της εποχής της δεν τολμούσαν ούτε να υπαινιχθούν. Ερωτεύθηκε τον αριστοκράτη Γκαλλαλτίνο ντι Γκαλλάλτο τον οποίο ύμνησε στην ποιητική της συλλογή "Rime". Ωστόσο, ο έρωτάς της ήταν άτυχος. Σε αυτόν τον άτυχο έρωτα αναφέρθηκε ο γερμανός ποιητής Ρίλκε στην πρώτη "Ελεγεία του Ντουίνο".

"Αν όμως το ποθείς, τότε ύμνησε τις Ερωτευμένες. Γιατί

δεν απαθανατίστηκε ακόμη αρκετά το ξακουστό αισθημά τους.

Εκείνες ύμνησε, πού σχεδόν ζηλεύεις, τις παρατημένες,

πού τις βρήκες ν’ αγαπούν πιο πολύ, απ’ ό,τι οι ικανοποιημένες.

Λοιπόν, ξανά και ξανά ν’ αρχίζεις αυτό το εγκώμιο, πού ποτέ δεν πετυχαίνεις"

Ο ίδιος σκόπευε να αφιερώσει στην Στάμπα και τις γυναίκες που έζησαν ένα άτυχο έρωτα κάτι ξεχωριστό αλλά τελικά δεν το πραγματοποίησε. Η ξεχωριστή αυτή γυναίκα έζησε ένα ερωτικό πάθος το οποίο εξέφρασε στην ιταλική γλώσσα με έναν τρόπο γεμάτο ερωτισμό αλλά μουσικότητα.Κάποια στοιχεία θρησκευτικότητας στην ποίησή της εντείνουν το ερωτικό στοιχείο και τον καθαγιάζουν καθώς το πάθος αναφέρεται στον σωματικό ερωτισμό και όχι στο εξιδανικευτικό ερωτισμό του Πετράρχη όπως προανέφερα.

I swear to you, Love, by your arrows,

And by your powerful holy flame,

I care not if by one I'm maimed,

My heart burned, wasted by the other:

However far through times past or coming,

There never was nor will be woman

Whomever of them you wish to name,

Could know such sharpness, such devouring:

For there's a virtue born from suffering,

That dims and conquers the sense of pain,

So that it's barely felt, seems scarcely hurting.

No! This, that torments soul and body again,

This is the real fear presaging my dying:

What if my fire be only straw and flame?

  H αγγλική μετάφραση δεν μεταφέρει την μουσικότητα της ιταλικής γλώσσας ωστόσο στον τελευταίο στίχο αναρωτιέται για την "φωτιά" που την καίει εάν δεν είναι παρά μονάχα ένα άχυρο και μια φλόγα" δηλαδή τόσο εφήμερα ίσως και ανάξια να ασχοληθεί κάποιος, παρά μονάχα ,συμπληρώνω εγώ, ως κίνητρο να γράψει ποίηση.    Δεν είναι ο σκοπός μου να αναλύσω το ποίημα ή γενικότερα την ποίηση της ιταλίδας ποιήτριας αλλά να μιλήσω για αυτό το άχυρο που "γαργαλάει" την ψυχή του ανθρώπου, τον έρωτα. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι την φλόγα αυτή μπορούν να την ανάψουν μόνο γυναίκες που έχουν πλασθεί να έχουν τους άνδρες υπηρέτες μα εγώ πιστεύω πως ο έρωτας είναι υπόθεση της φαντασίας και η φαντασία είναι συνδεδεμένη με τον κόσμο που συνορεύει με το όνειρο. Το όνειρο πάλι είναι φτιαγμένο από την ύλη των παιδικών μας φαντασιώσεων τα οποία έμειναν στο χρονοντούλαπο και έγιναν ο προσωπικός μας μύθος. Όπως λοιπόν όλοι οι μύθοι έτσι και ο προσωπικός μας ενέχει στοιχεία πραγματικότητας αλλά και μαγικοφανταστικά δηλαδή ανύπαρκτα. Η πραγμάτωση του προσωπικού μας μύθου με στοιχεία από την ενήλική μας πραγματικότητα μας οδηγεί στην ενηλικίωση την μόνη οδό για ολοκλήρωση και ευτυχία. Ορκίζομαι λοιπόν σ' έσένα θεέ του έρωτα όπως η Στάμπα να σε υμνώ και αυτή να είναι η αρετή μου καθώς η μόνη ανακούφιση σώματος και ψυχής είναι η ποίηση που σταματάει τον πόνο έστω και προσωρινά όπως λέει ο δικός μας Καβάφης. Ορκίζομαι λοιπόν στην ποίηση των αγγέλων του Ρίλκε που, αλίμονο, ξέρω τί είσθε!

Νότα Χρυσίνα